Giáo dục giá trị sống

Để nói về Giá trị sống, xin được trích đăng phát biểu của bà Tris Summerfield - Giám đốc chương trình LVEP tại Việt Nam (Living Value Education Program) đăng trên báo Tuổi trẻ số ra ngày 19/07/2009.

Phát biểu này thể hiện rõ vai trò, giá trị và cách thức tổ chức việc sinh hoạt giá trị sống cho trẻ. Không bao giờ là quá sớm để học về các giá trị. Bởi các giá trị được tự thân đứa trẻ xây dựng hàng ngày, hàng giờ, thông qua cảm giác, tri giác, qua giao tiếp, bắt chước, thói quen, định kiến, qua những cách ứng xử xã hội, lối tư duy, hành vi có tính chất truyền thống .. qua tất cả những gì xoay quanh, hiện hữu bên trong và tác động trực tiếp/ gián tiếp đến cuộc sống của chính em bé đó. Những giá trị cốt lõi đó, nếu tích cực, có thể nâng đỡ, có thể giúp em dễ dàng hòa nhập, thích nghi, dễ dàng hơn để kiến tạo và truy cầu hạnh phúc nội tâm.

UNESCO đưa ra một danh sách khuyến nghị các giá trị sống cốt lõi tích cực mà bất kỳ một công dân toàn cầu nào nên hướng tới.

12 giá trị này bao gồm:

HÒA BÌNH HỢP TÁC

TÔN TRỌNG HẠNH PHÚC

YÊU THƯƠNG TRÁCH NHIỆM

KHOAN DUNG GIẢN DỊ

TRUNG THỰC TỰ DO

KHIÊM TỐN ĐOÀN KẾT

Dự án LVEP được hình thành và triển khai trên phạm vi toàn thế giới, nhằm mục đích đưa bộ 12 giá trị sống phổ quát này đến đông đảo cá nhân hơn, hình thành và củng cố một cộng đồng các công dân toàn cầu với sứ mệnh xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.

Những người sáng lập của mầm non Tinkerbell tin tưởng rằng, bằng sức lực nhỏ bé của mình, và sự ủng hộ của các bậc phụ huynh, chúng ta sẽ xây dựng được, ngay tại đây, bắt đầu từ thời điểm này và phát triển rộng – dài mãi ra, một cộng đồng công dân toàn cầu, những người mạnh mẽ về nội tâm và trí tuệ, để cùng chung tay làm thế giới của chúng ta tốt đẹp hơn, như vốn có của nó.

Xin trích đăng bài viết:

… “Đưa trẻ vào đời bằng giá trị sống

Ngày nay, trẻ tập trung quá nhiều vào việc học cách để làm (doing), chuẩn bị cho mưu sinh trong tương lai. Nhưng bên cạnh những kỹ năng sống vốn rất quan trọng ấy, trẻ cũng cần biết nên sống (being) ra sao. Có nghĩa là làm thế nào để ứng phó trước nhiều tình huống, quản lý cảm xúc, học cách giao tiếp, ứng xử với mọi người, giải quyết mâu thuẫn trong mối quan hệ và thể hiện bản thân một cách tích cực, lành mạnh.

Nếu trẻ không có nền tảng giá trị sống rõ ràng và vững chắc thì dù được học nhiều kỹ năng, trẻ cũng không biết cách sử dụng hợp lý, mang lại lợi ích cho bản thân và xã hội. Từ đó, trẻ sẽ không biết cách tôn trọng bản thân và người khác.

Có nền tảng giá trị sống, trẻ sẽ không bị lôi cuốn bởi những giá trị vật chất trong việc định hình mục đích sống. Giá trị sống giúp chúng ta cân bằng lại những mục tiêu vật chất.

Theo UNESCO, 8 tuổi đã là quá trễ. Vì đến độ tuổi này đã hình thành cho mình phần lớn các giá trị; trừ phi có sự thay đổi sâu sắc về trải nghiệm trong đời, nếu không thì khó mà lĩnh hội thêm giá trị sau độ tuổi này. Trẻ từ dưới 2 tuổi đã bắt đầu tiếp thu từ môi trường sống xung quanh, như giọng nói của người lớn khi trò chuyện với trẻ, cách thức tiếp xúc với trẻ, tranh ảnh treo trong phòng…tất cả đều tác động đến sự phát triển của trẻ.

Nhiều phụ huynh cũng tỏ vẻ ngần ngại rằng con họ quá nhỏ thì làm sao biết về giá trị sống. Tuy trẻ chưa thể diễn đạt bằng ngôn ngữ những gì mình cảm nhân được, nhưng chắc chắn người lớn sẽ ngạc nhiên trước hiểu biết và cảm nghiệm của chúng về giá trị. Điều chúng ta nên làm là giúp trẻ gọi tên giá trị ra để các giá trị trở nên rõ ràng hơn. Chẳng hạn như bằng cách hướng dẫn trẻ trao cây bút cho bạn, chúng ta đang dạy trẻ cách biết chia sẻ hoặc hợp tác.

Việc truyền đạt những kỹ năng về cuộc sống, cha mẹ có thể tin cậy vào giáo viên ở trường. Còn với giá trị sống khác, cha mẹ có tầm ảnh hưởng đáng kể đến con cái vì khi nhìn thấy sự trung thực qua hành vi cư xử của cha mẹ, trẻ sẽ trải nghiệm được thế nào là lòng trung thực. Do đó, cha mẹ là nguồn hỗ trợ tuyệt vời để xây dựng giá trị nơi con trẻ. Ví dụ như việc bố mẹ bảo con cái nói với khách là mình không có ở nhà, trẻ sẽ ngạc nhiên, hoang mang khi bị buộc phải nói sai sự thật. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt như thế lại có sức tác động lớn, dẫn đến thói quen thiếu trung thực về sau.

Từ giáo dục (education), gốc Latin( e-ducere) có nghĩa là khơi dậy những gì đã có sẵn ở mỗi người. Theo đó, chúng ta cần hiểu mình đang hướng dẫn về giá trị, giúp khơi dậy những giá trị cốt lõi đã có ở trẻ chứ không phải là chỉ dạy, bảo ban. Đắc biệt trẻ ở độ tuổi vị thành niên đôi khi tỏ ra chống đối lại những điều giáo viên nói vơi chúng. Không phải chúng bất kính với thầy cô, nhưng ở độ tuổi này điều đó thật khó tránh khỏi. Tuy nhiên chúng có thể tự tìm tòi khám phá các giá trị dưới sự dẫn dắt và hỗ trợ của người điều phối, hướng dẫn các hoạt động giá trị.

Ngoài ra, một phần không thể thiếu của chương trình giáo dục giá trị sống là việc tạo lập bầu không khí dựa trên các giá trị để học sinh cảm thấy an toàn, có giá trị, được yêu thương, thấu hiểu và được tôn trọng. Nhiều nghiên cứu giáo dục cho thấy trẻ mang nỗi sợ hãi hay căng thẳng, não bộ sẽ rất khó tiếp nhận thông tin. Còn khi trẻ cảm thấy an toàn, thoải mái, chúng có thể tiếp thu được nhiều hơn.

Mô hình giáo dục giá trị sống không khuyến khích việc đánh mắng hay ngược đãi về thân thể mà hướng đến hình thức kỷ luật tích cực, nghĩa là khi trẻ phạm lỗi hãy khuyến khích chúng nhận sai lầm, rút ra bài học kinh nghiệm.

Nếu cha mẹ chú ý vào hành vi tiêu cực của trẻ - dưới hình thức đánh đập hoặc la mắng – chỉ trong 20 giây thôi, sự chú ý ấy càng củng cố thêm cho kiểu hành vi bạo hành. Nếu trẻ đang bị rối loạn về hành vi cư xử, giá trị sống có một hoạt động được gọi là Thời gian Tạm lắng, giúp trẻ tạm thời rút khỏi môi trường lớp học hay môi trường gia đình để đi đến một nơi trẻ có thể ngồi tĩnh lặng, ngẫm lại những điều mình đã làm mà có những điều chỉnh thích hợp.”…

• Tris Summerfield – Giám đốc chương trình LVEP

(Trích từ báo Tuổi trẻ, ngày 19/07/2009)

Thông tin tham khảo về bà Tris Summerfield và những đóng góp của bà trong phát triển chương trình LVE ở Việt Nam

http://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/trish-summerfield-%E2%80%93-su-gia-cua-gia-tri-song/201600.html